Iconen gaan al een tijdje met me mee. Het begon met de icoon op de voorkant van mijn proefschrift ‘Veni Creator Spiritus’ uit 2000. Het is een zogenaamde Christus Pantokrator-icoon (Christus Albeheerser). Kijkend naar de icoon ontmoet ik Jezus die mij aankijkt (zijn ogen), die mij aanspreekt (het open evangelie) en die mij aanraakt (zijn zegenende hand).

Later maakte ik kennis met de beroemde icoon van de Drie-eenheid van Andrej Roebljov: drie engelen rond een tafel. Die tafel blijkt een open ruimte te zijn waarin ik als kijker wordt uitgenodigd om deel te nemen aan het leven in al zijn volheid van de Drie-Ene (Vader, Zoon en Geest).

Christus Pantokrator

Een paar jaar geleden kwam daar een eigentijdse icoon bij, gemaakt door Jedi Noordegraaf. Het is een herneming van die Christus Pantokrator-icoon die al langer met me mee gaat. De ‘moderne’ uitstraling en de eenvoud ervan spreken me sterk aan. Met name deze icoon heeft een belangrijke plaats in mijn werkkamer.

Jezus,
ik laat me door door U aankijken,
ik laat me door U aanspreken,
ik laat me door U aanraken.
Heer Jezus Christus,
Zoon van God,
ontferm U over mij.

Koningsoord

Afgelopen vrijdag 11 september 2026 kwam er opnieuw een icoon op mijn weg. In Koningsoord in Oosterbeek woonde ik de wijding bij van een nieuwe icoon, geschreven door zuster Beatrijs, naar een ontwerp van Ronald Westerbeek. Wat me trof in de icoon, ook door de toelichting die zuster Beatrijs gaf, waren de echo’s van de iconen die al langer met me meegaan. Alsof deze nieuwe icoon zich voegt in een gesprek dat al jaren gaande is. En dat is natuurlijk ook zo.

Tegelijk vertelt deze icoon een heel eigen verhaal. Het is het verhaal van onuitsprekelijke liefde voor Gods schepping. Een verhaal waarin mens en aarde, Christus en schepping, geloof en ecologie opnieuw verbonden raken, zoals het altijd al bedoeld was. Deze icoon is een viering van een christocentrisch-trinitarische ecologische spiritualiteit.

Ecologische heroriëntatie

Het verlangen dat broeder Ronald en zuster Beatrijs uitspreken resoneert bij mij, die nog maar net wat eerste prille schreden zet op de weg van ecologische spiritualiteit: “dat onze icoon mag bijdragen aan een ecologische heroriëntatie en verdieping van spiritualiteit en gebed – Gods liefde omarmt de hele schepping, de aarde en haar ecosystemen, alle schepselen groot en klein, en in die liefde mogen wij meebewegen, in liefde en zorg voor de schepping.”

Koning van de hemel

Tijdens de wijding in Koningsoord klonken betekenisvolle gebeden. Woorden die hielpen om de icoon te ontvangen:

“Koning van de hemel
die overal tegenwoordig zijt en van wie alles is vervuld,
Gever van Leven,
kom en verblijf in ons, zuiver ons van alle smet,
en red ons, Gij, die alleen goed zijt.
Heilige Drie-eenheid, wees ons genadig,
Heer, wis onze zonden uit.
Meester, vergeef ons onze overtredingen.
Heilige, zie naar ons om en genees onze zwakheden,
omwille van uw Naam.”

Zegening

En bij de zegening klonken deze woorden:

“Zegen deze icoon, wijd ze aan uw toekomst toe.
Laat ze uw glorie en levenswil uitstralen.
En zegen allen die hier komen zingen en bidden,
wijd hen toe aan uw hartenwens:
vrede, vriendschap, verbond van liefde.

Doe lichten over ons uw Aangezicht
door de Naam van uw geliefde Zoon: Jezus de Heer.
Gezegend is Hij, en U met Hem,
en de heilige Geest, de Levendmaker,
nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.

Dat deze icoon geheiligd worde
door de zegen van de heilige Geest,
door de besprenkeling met dit heilig water;
toegewijd voor altijd aan de Naam van de Vader,
de Zoon en heilige Geest.”

Ecologische bekering

Mijn eigen ecologische bekeringsproces is nog maar van vrij recente datum. Ergens begin mei van dit jaar begon er iets te verschuiven. De schepping was er natuurlijk altijd al, maar nauwelijks aanwezig in mijn spiritualiteit en theologie. Maar dat is aan het veranderen. En het zijn speciaal bomen (met een ereplaats voor Bram, de gewone esdoorn in onze tuin) waarvoor ik liefde heb opgevat als de levende wezens die overal te vinden zijn in de natuur als theater van Gods koninkrijk.

Ik ben bezig nieuw te leren kijken. Niet naar ‘de natuur’ als iets wat zich buiten mij bevindt, maar naar de schepping waarvan ik zelf deel uitmaak. Niet alleen als decor voor mijn menselijke leven, maar als Gods geliefde schepping. Als een werkelijkheid die spreekt van haar Schepper en waarin Gods goedheid, waarheid en schoonheid in overvloed oplichten.

Vertragen

Ik ontdek steeds meer hoe belangrijk aandacht is voor een ecologische spiritualiteit. Vertragen. Verstillen. Verwonderen. Je opnieuw verbinden met de aarde waarop ik sta en met de talloze medeschepselen met wie wij deze aarde delen.

Deze nieuwe icoon ‘Scheppingsdans’ zal daarom zeker een rol gaan spelen in mijn verdere ontdekkingstocht. Ik wil kijken. Bidden. Zijn. Aanschouwen. Ontdekken wat ze me onderwijst over Christus en zijn schepping, over de Geest die leven geeft, over de aarde als Gods geliefde wereld.

Voor beginners

Dit najaar ga ik zelfs een online cursus geven: ‘Ecologische spiritualiteit voor beginners.’ Niet omdat ik inmiddels weet hoe het allemaal zit. Integendeel. Het woord ‘beginners’ geldt ook voor mijzelf. Ik ben aan het leren. Leren kijken. Leren luisteren. Leren liefhebben. Leren deel te zijn van de natuur.

Misschien is dat wel waar ecologische bekering begint. Niet bij meer informatie over wat er allemaal misgaat met onze aarde, of hoe de natuur precies in elkaar zit – hoe belangrijk ook.

Het begint bij aandacht.
Opnieuw leren kijken.
Lang en liefdevol aanschouwen.

“Zegen deze icoon, wijd ze aan uw toekomst toe.
Laat ze uw glorie en levenswil uitstralen.”

Dat is ook mijn gebed.