Groeien in Christusbesef

Vooraf

Welkom bij deze cursus!

Elke les in deze cursus bestaat uit zeven ‘Inspiraties’. Ik gebruik dat woord bewust. Want in de Inspiraties gaat het niet allereerst om informatie die je moet begrijpen of les-onderdelen die je moet afronden. De Inspiraties zijn eerder uitnodigingen die je helpen om je te openen voor Christusbesef.

De Inspiraties zijn verschillend van aard. Soms spreken ze vooral het denken aan: een bijbelse gedachte of uitleg, een theologische invalshoek, een nieuw perspectief dat je blik verruimt, een mooi citaat. Andere keren zijn ze meer poëtisch of symbolisch, via een beeld, muziek of een korte tekst die niet uitlegt maar wil raken. Er kunnen ook heel eenvoudige, alledaagse Inspiraties zijn, die laten zien hoe Christus zich juist midden in het gewone leven laat kennen.

Je hoeft niet elke Inspiratie even mooi te vinden of even diep te beleven. Je kunt elke Inspiratie zien als een deur. De ene deur staat je meteen aan, een andere loop je misschien voorbij. Toch wil elke deur op haar eigen manier toegang geven tot dezelfde ruimte: de ruimte van het Christusbesef. Door die veelheid ontstaat openheid, ontvankelijkheid en soms onverwacht licht. De ervaring van Christus laat zich niet dwingen, maar Hij laat zich wel ontmoeten, waar ruimte is.

Zeven Inspiraties per week kan betekenen dat je er elke dag één leest of tot je neemt. Maar je bent er vrij in om te kijken wat het beste bij jou past. In elk geval zijn de Inspiraties bedoeld om langzaam en aandachtig tot je te nemen.

Onder de Inspiraties staan steeds twee reflectievragen die je helpen om wat je hebt gelezen persoonlijk te verwerken.

Elke les wordt afgesloten met twee Oefeningen: praktische handreiking om te groeien in Christusbesef

Eerste Inspiratie: Christusbesef

Het woord Christusbesef speelt in deze cursus een centrale rol. Daarom wil ik er aan het begin meteen iets over zeggen, als een eerste kennismaking.

Christusbesef is geen vastomlijnd begrip en geen bijzondere ervaring die je moet zien te bereiken. Het is een woord dat verwijst naar een groeiend, innerlijk weten van de levende aanwezigheid van Christus en van zijn luister. Een weten dat niet alleen met je verstand wordt begrepen, maar dat zich aandient in je hart, in je ziel, in je lichaam, in je dagelijkse leven.

Christusbesef betekent dat je je steeds meer bewust wordt van Christus als nabij. Niet alleen als de Jezus uit het verleden of als onderwerp van geloof, maar als de Levende die zich verbindt met jouw bestaan. Het is het besef dat Christus niet alleen vóór je is, maar ook mét je, om je heen en zelfs ín je. Zoals Paulus het zegt: ‘Ikzelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij’ (Galaten 2:20). En: ‘Christus is in u, Hij is uw hoop op goddelijke luister’ (Kolossenzen 1:27).

Dat besef kan zich op heel verschillende manieren tonen. Soms als een moment van rust of helderheid. Soms als een stille vreugde, een verlangen, een innerlijk gericht zijn. Soms juist midden in verwarring, kwetsbaarheid of gemis. Christusbesef is niet afhankelijk van sterke gevoelens of bijzondere ervaringen. Het kan net zo goed groeien in het gewone leven: in aandacht, in trouw, in liefde die wordt geoefend.

Belangrijk is dat Christusbesef niet iets is wat je zelf maakt of afdwingt. Het is geen prestatie en geen geestelijke techniek. Het ontstaat waar ruimte is: ruimte om te luisteren, om stil te worden, om je niet meteen te verdedigen of te verklaren. Christusbesef groeit waar je je leven, met alles wat daarin is, durft toe te vertrouwen aan Zijn aanwezigheid.

In deze cursus gebruiken we het woord Christusbesef als een richtingwijzer. Het wijst naar een weg waarop Christus in zijn heerlijkheid en luister steeds meer het middelpunt van je leven en je zijn wordt: als Leven dat je draagt, als Licht dat helder schijnt, als Liefde die je beweegt. Wat dat concreet voor jou betekent, kan niemand vooraf invullen. Dat zal zich gaandeweg ontvouwen, op jouw manier, in jouw tempo.

Wanneer in mijn leven heb ik (al was het maar even) iets ervaren van Christus als nabij, met mij of in mij? Wat gebeurde er toen in mijn hart, mijn lichaam of mijn dagelijkse handelen?
Welke ruimte (of juist welke innerlijke weerstand) merk ik in mij op als ik lees dat Christusbesef geen prestatie is, maar groeit waar ik mijn leven toevertrouw aan Zijn aanwezigheid?

Tweede Inspiratie: Efeziërs 5 vers 14

“Ontwaak, jij die slaapt,
sta op uit de dood,
en Christus zal over je stralen.”

De woorden van Efeziërs 5:14 klinken niet als een verwijt, maar als een zachte uitnodiging. Niet als een oordeel, maar als een roeping. Alsof iemand je naam fluistert in de vroege ochtend, precies op het moment dat je nog half slaapt, half wakker bent.

Slaap staat hier niet voor luiheid of onwil. Het gaat over een manier van leven waarin je wel doorgaat, steeds maar doorgaat, maar niet echt aanwezig bent. Een leven waarin je functioneert, maar niet ten volle leeft. Waarin je gelooft, maar zonder verwondering. Waarin je bidt, maar zonder verwachting. Dat kan iedereen overkomen. Ook mensen die al lang met Christus onderweg zijn.

Daarom is deze uitnodiging ook zo opvallend: Paulus richt zich niet tot buitenstaanders, maar tot mensen in de geloofsgemeenschap. Tot mensen die Christus al kennen, en toch opnieuw wakker geroepen worden. Christusbesef is geen startpunt dat je achter je laat, maar een werkelijkheid waarin je steeds dieper mag ontwaken.

Sta op uit de dood. Dat klinkt zwaar, en toch is het verrassend herkenbaar. Het gaat over alles in ons dat vastzit, verdoofd is geraakt, of zich heeft neergelegd bij minder leven dan hoe God het bedoeld heeft. Dood is hier niet het einde, maar een doodse toestand. En opstaan is geen prestatie, maar een antwoord op de stem die klinkt, de stem van de Opgestane.

Christus zal over je stralen. Let op: er staat niet dat jij moet gaan stralen. Niet dat jij het licht moet maken. Het initiatief ligt bij Christus. Jij hoeft alleen maar wakker te worden, je ogen te openen, je toe te keren naar het licht dat er al is.

Christusbesef begint precies daar: bij zien, niet bij harder je best doen. Zien dat Christus aanwezig is. Zien dat zijn licht niet oordeelt, maar verheldert. Dat zijn licht niet verblindt, maar verwarmt. Dat zijn licht niet op afstand blijft, maar je leven aanraakt, van binnenuit.

Deze woorden nodigen je uit tot een eenvoudige, maar diepe beweging: vandaag wakker leven. Aandachtig. Beschikbaar. Met open ogen en een open hart. Niet omdat alles opgelost is, maar omdat Christus er is en straalt. En dat is genoeg om de dag in te gaan.

Waar in mijn leven merk ik dat ik wel functioneer, maar niet echt aanwezig ben? Hoe resoneert daar de uitnodiging ‘Ontwaak’ in mij?
Wat verandert er in mijn kijken en leven als ik niet hoef te stralen, maar mij mag toekeren naar het licht van Christus dat er al is en over mij wil schijnen?

Derde Inspiratie: Broeder Laurentius

Het woord Christusbesef raakt aan de alledaagse spiritualiteit van broeder Laurentius. Zijn boekje over het beoefenen van Gods aanwezigheid heeft in een Nederlandse vertaling als titel gekregen: ‘Besef van Gods tegenwoordigheid.’

Broeder Laurentius spreekt niet over verheven ervaringen of bijzondere geestelijke staten, maar over een voortdurend besef: God is hier. Nu. In dit moment. Dat besef van Gods tegenwoordigheid is verrassend aards. Het ontstaat niet vooral in de kerk of in het gebed, maar juist in de keuken, bij het werk, in het gewone doen van de dag. Laurentius ontdekte dat God niet verder weg is tijdens het afwassen dan tijdens het knielen. Alles verandert wanneer je leert leven met dat stille weten: Hij is nabij.

Christusbesef sluit daar precies bij aan. Het is het groeien in het innerlijk weten dat deze tegenwoordige God een Naam en een gezicht heeft gekregen in Christus. Niet alleen God boven ons, maar God met ons, in ons leven. Zoals Laurentius zich oefende in Gods nabijheid, zo oefent Christusbesef zich in het opmerken van Christus die meeloopt, meekijkt en meedraagt.

Het vraagt geen extra inspanning, maar aandacht. Geen geestelijke prestatie, maar trouw terugkeren naar dat ene eenvoudige besef: ik leef mijn leven niet alleen. Christus is hier. En dat is genoeg om anders te leven.

“De heiligste, de gewoonste en de meest noodzakelijke gedragsregel in het geestelijk leven is de tegenwoordigheid van God. Deze bestaat daarin dat je jezelf went aan Zijn Goddelijk gezelschap en graag met Hem bezig bent, door in alle bescheidenheid met Hem te praten en je voortdurend vol liefde met Hem te onderhouden, op ieder moment, zonder een bepaalde regel of een vast ritme te onderhouden, vooral op de ogenblikken dat er verleidingen komen, verdriet, dorre stemmingen, afkeer en zelfs ontrouw en zonde.” (Besef van Gods tegenwoordigheid, blz. 74-75)

In welke gewone momenten van mijn dag (werk, huishouden, onderweg zijn) zou ik kunnen oefenen in het eenvoudige besef: Hij is hier? Wat roept dat in mij op?
Wat merk ik in mezelf als ik lees dat Christusbesef niet vraagt om vaste regels of bijzondere stemmingen, maar juist actueel wordt in verleiding, dorheid, verdriet of zelfs ontrouw?

Vierde Inspiratie: Zo vriendelijk en veilig als het Licht

Christus noemt zichzelf het Licht: Ik ben het Licht voor de wereld. Onderstaand lied van Huub Oosterhuis verwoordt voor mij op prachtig poëtische wijze hoe de Heer tegenwoordig wil zijn in je leven.

Zo vriendelijk en veilig als het licht,
zo als een mantel om mij heen geslagen,
zo is mijn God, ik zoek zijn aangezicht,
ik roep zijn naam, bestorm Hem met mijn vragen,
dat Hij mij maakt, dat Hij mijn wezen richt.
Wil mij behoeden en op handen dragen.

Want waar ben ik, als Gij niet wijd en zijd
waakt over mij en over al mijn gangen.
Wie zou ik worden, waart Gij niet bereid
om, als ik val, mij telkens op te vangen.
Ik leef niet echt, als Gij niet met mij zijt.
Ik moet in lief en leed naar U verlangen.

Spreek Gij het woord dat mij vertroosting geeft,
dat mij bevrijdt en opneemt in uw vrede.
Ontsteek die vreugde die geen einde heeft,
wil alle liefde aan uw mens besteden.
Wees Gij vandaag mijn brood, zowaar Gij leeft –
Gij zijt toch zelf de ziel van mijn gebeden.

Welke zin uit het lied raakt jou het meest?
‘Zo vriendelijk en veilig als het Licht’ – hoe kan deze zin je helpen om te groeien in Christusbesef?

Vijfde Inspiratie: Wakker worden!

Wakker worden. Ontwaken. Wat is dat eigenlijk? Iedereen kent het moment: je ogen gaan open, maar je bent er nog niet helemaal. De wereld is er al wel, maar jij nog maar half. Je hoort geluiden, je voelt je lichaam, je ziet wat licht. Ontwaken is een overgang. Van slaap naar aanwezigheid. Van afwezigheid naar hier-zijn.

In de Bijbel wordt dat beeld van ontwaken vaker gebruikt voor geloof. Niet om iets nieuws toe te voegen, maar om mensen op te roepen. Alsof God je vraagt: je leeft, maar leef je ook werkelijk?

Een voorbeeld: Romeinen 13:11. Daar horen we: “Het uur is aangebroken om uit de slaap te ontwaken.” Paulus spreekt hier mensen aan die al geloven. Ontwaken is geen bekering voor beginners (dat ook), maar een aansporing voor mensen die onderweg zijn en wandelen in het licht, maar toch in slaap dreigen te vallen of al gevallen zijn.

Misschien helpt het om het beeld dichterbij te halen door je in te leven in dagelijkse situaties die we kunnen verbinden met wakker worden.

Het gordijn dat je open doet en waar door het licht naar binnen valt.
De eerste slok koffie die je niet alleen drinkt, maar proeft.
Iemand die bewust je naam uitspreekt, en je merkt: ik word gezien.
Uit automatische piloot stappen en voelen: ik ben hier.
Ademhalen en beseffen: dit moment telt.

Christusbesef lijkt daar sterk op. Het is niet je harder inspannen om te geloven, maar aanwezig worden bij wat er al is. Christus is er. Maar vaak besef je het niet op. Wakker worden is dat opmerken. Het zien en toelaten. Misschien is dat wel de kern: ontwaken is niet uit de wereld weg gaan gaan maar er dieper in komen. In het licht. In het leven. In Christus.

Zesde Inspiratie: Het licht begint te wandelen

Er is een gedicht van Ida Gerhardt dat al jarenlang met mee meereist. Ik vind het prachtig. Omdat het op zo’n tedere manier spreekt over de Aanwezigheid van Jezus. Het gedicht begint en eindigt met het licht. Ik word meegenomen naar de vroege morgen – net wakker geworden.

Zondagmorgen

Het licht begint te wandelen door het huis
en raakt de dingen aan. Wij eten
ons vroege brood gedoopt in zon.
Je hebt het witte kleed gespreid
en grassen in een glas gezet.
Dit is de dag waarop de arbeid rust.
De handpalm is geopend naar het licht.

Welke momenten van zacht, bijna onopvallend licht herken ik in mijn eigen leven; momenten waarop iets mij aanraakt zonder woorden? Wat doet dat met mijn Christusbesef?
Wat betekent het voor mij om, zoals in het gedicht, mijn handpalm te openen naar het licht? Waar kan ik vandaag ontvangen in plaats van doen of vasthouden?

Zie ook de tweede Oefening onderaan deze les.

Zevende Inspiratie: de luister van Christus

Het cultiveren van Christusbesef wordt gevoed als je je laat raken door de luister van Christus: zijn heerlijkheid, uitstraling, glorie. Maar wat bedoelen we als we spreken over die glorie van God of van Christus? In het Hebreeuws wordt dan het woord ‘kavood’ gebruikt, en in het Grieks het woord ‘doksa’. Die woorden kunnen bijvoorbeeld zo vertaald worden:

majesteit (in Exodus 24:15-18)
aanwezigheid (in Exodus 29:43)
luister (in Deuteronomium 5:24)
glorie (in Psalm 57:12)
stralend licht (in Lucas 2:9)
grootheid (in Johannes 1:14)
nabijheid (in Romeinen 3:23)

Al deze verschillende woorden helpen om een beeld te krijgen van de grootheid en glorie van God en Christus. Ook de schepping van God kan daar natuurlijk ook heel krachtig bij helpen. We voelen allemaal wel aan wat we bedoelen met Gods glorie als we kijken naar een zon die ondergaat, naar een machtige hoge berg met een besneeuwde top, naar een immense waterval, naar de sterrenlucht tijdens een heldere nacht. Als je dat op je in laat werken, zeg je haast als vanzelf: ‘Wat is God groot!’ Dan proef je iets van zijn glorie!

De volgende zeven omschrijvingen laten je ook iets proeven van de glorie van de Heer. Dat is:

zijn heilige schoonheid
zijn transformerende uitstraling
zijn krachtige aantrekkelijkheid
zijn ontzagwekkende nabijheid
zijn genadige indrukwekkendheid
zijn huiveringwekkende aanwezigheid
zijn adembenemende grootheid.

–

Bij welke woorden of beelden rond de luister van Christus (licht, nabijheid, schoonheid, grootheid, indrukwekkendheid) merk ik dat mijn hart open gaat? Wat gebeurt er dan in mij?
Waar in mijn leven, of in de schepping om mij heen, heb ik recent iets geproefd van Gods glorie? Hoe nodigt dat mij uit om met meer aandacht en verwondering te leven?

Eerste Oefening: Jezusgebed

Het Jezusgebed is een manier van bidden waarin de naam van Jezus het centrum vormt. Het Jezusgebed wordt beoefend in de hesychastische traditie. Dat is een oude christelijke gebedsweg uit de oosterse kerk die gericht is op innerlijke stilte (hesychia), aandacht en voortdurende verbondenheid met God.

Door het herhalen van het Jezusgebed leert men met het hart te rusten in Gods aanwezigheid, zodat gebed en leven steeds meer samenvallen. De meest voorkomende tekst die wordt gebruikt is: ‘Heer Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij’. In de kortste vorm bestaat het gebed in het alleen liefdevol noemen van de naam ‘Jezus’.

Kies ervoor om gedurende dag op een paar momenten van binnen stil te worden en het Jezusgebed te bidden, eventueel op het ritme van je aden:

(in): Heer Jezus Christus, Zoon van God,
(uit): ontferm U over mij.

Lees hier meer over het Jezusgebed:

Jezusgebed (Bidden – 8)

Tweede Oefening: Licht dat wandelt

In het bijgaande audiobestand spreekt ik de eerste regel van Gerhardts gedicht (zie de Zesde Inspiratie) een aantal keren uit, maar de zin wordt steeds korter.

In de stilte die steeds volgt kun je de gehoorde zin zachtjes of hardop nazeggen en vervolgens stil zijn.

Bedenk dat Christus het Licht is.

(1) het licht begint te wandelen door het huis en raakt de dingen aan
(2) het licht begint te wandelen door het huis en raakt de dingen
(3) het licht begint te wandelen door het huis en raakt
(4) het licht begint te wandelen door het huis
(5) het licht begint te wandelen
(6) het licht begint
(7) het licht
(8) licht