Naar cursusoverzicht

Achtste Inspiratie: Christus Pantokrator icoon

De icoon die je hier ziet gaat al jaren met me mee als persoonlijke inspiratiebron voor een Christocentrische spiritualiteit. En nu is de icoon ook een hulpmiddel om Christusbesef te voeden.

Wat ik op die icoon zie is het volgende. Ik zie een open boek: het evangelie van Jezus Christus. Dat boek ligt in de linkerhand van Jezus: hij houdt het boek voor mij open en nodigt me uit om erin te lezen. Daarbij kijkt hij me aan: telkens als ik mijn blik op de icoon richt glijden mijn ogen van het boek van Jezus naar de ogen van Jezus. En dan verschuift mijn aandacht naar die andere hand, die in een zegenend gebaar, vlakbij het hart van Jezus, verbinding zoekt met dat geopende evangelieboek. 

Zo begonnen de ogen van Jezus, het geopende boek en de zegenende hand voor mij een beeld te worden van waar het in het woord van God om gaat. Jezus kijkt mij aan: ik zie de ogen van de Christus van de icoon. Jezus spreekt mij aan: ik zie het opengeslagen evangelie van de Christus van de icoon. Jezus raakt mij aan: ik zie de zegenende hand van de Christus van de icoon.

Deze drieslag werk ik nog wat verder uit, zodat jij er ook vertrouwd mee kunt raken. Daarbij breng ik ook nog het perspectief van de drie-eenheid aan, want we kennen God als Vader, Zoon en heilige Geest. Het is deze God die ons in het Woord, dat i Christus, tegemoet komt.

Jezus kijkt je aan

Nog voordat Jezus spreekt, kijkt hij je aan. Het is belangrijk om dat tot je door te laten dringen. Als je de Bijbel opent ga je niet in de eerste plaats met woorden en zinnen en teksten aan de gang, maar mag je er eerst bij stil staan dat de God van het woord je door Jezus vriendelijk aankijkt. De blik van zijn ogen is mild en barmhartig en tegelijk scherp. Hij ziet je. En als je ontdekt dat zijn blik vol genade en goedheid is, zul je ook nooit bang zijn voor die blik. Want er is niets wat ik zou kunnen doen waardoor zijn liefde voor mij groter of kleiner zou worden. Zijn liefde is onvoorwaardelijk.

Deze blik van Jezus brengt je in contact met het Vaderhart van God. Door Jezus heen kijkt de hemelse Vader je aan. Je mag hem in het gelaat zien. Want de luister van God de schepper straalt af van het gezicht van Jezus Christus. Als Jezus je aankijkt zie je ten diepste het lichtende gelaat van de HEER.

Jezus spreekt je aan

Als je de stem van Jezus wilt horen, ben je allereerst aangewezen op het evangelie. Daarin hoor je het levende woord van God in al zijn veelkleurigheid en veelzijdigheid. Bedenk dat de woorden ook echt gehoord willen worden. Het begint met lezen, maar het gaat erom dat lezen tot luisteren wordt: Jezus’ stem komt tot klinken en spreekt je aan, zodat je het goede nieuws telkens als nieuw kunt horen. Deze aanspraak van Jezus is liefdevol en krachtig en zeker niet vrijblijvend: hij maakt echt aanspraak op jou en op je leven.

In deze Jezus die ons aanspreekt mag je ten volle de Zoon herkennen die door God is aangewezen om het Woord te zijn. Want Jezus spreekt niet alleen het woord van God, hij is het ook. In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen (Johannes 1:1,4).

Jezus raakt je aan

Er gaat kracht uit van de sprekende Christus. Zijn woorden zijn creatief en willen verandering in je leven tot stand brengen: dat je een nieuw mens wordt die wandelt als kind van God. De woorden die Jezus spreekt zijn vol Geestkracht. Hij raakt je er zegenend mee aan. Je hoeft niet in eigen kracht de weg van de woorden te gaan, maar in de kracht van Jezus die zegenend om je heen is.

Hier werkt de Geest: het is zijn werk en zijn verlangen om jou aan te raken en om te vormen en te inspireren tot een leven in gehoorzaamheid vanuit de overvloed van het koninkrijk van God. Hij leidt je op de weg, hij leidt je in de waarheid, hij leidt je tot het leven. 

  • Waar blijf jij op dit moment het langst hangen als je deze icoon voor je ziet: bij de ogen van Jezus, het open boek, of de zegenende hand? Wat zegt dat over wat jij nu het meest nodig hebt in je relatie met Christus?
  • Kun je een concrete ervaring noemen waarin je merkte: Christus keek mij aan, Christus sprak tot mij, of Christus raakte mij aan? Wat veranderde er toen in jouw binnenwereld of in je manier van leven?

Negende Inspiratie: Geloven, hopen, liefhebben

“Nu zien we nog maar een afspiegeling, een raadselachtig beeld, maar straks staan we oog in oog. Nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen, zoals ik zelf gekend ben. Dit is wat blijft: geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde.” (1 Korintiërs 13:12-13)

Christusbesef is het ontwaken voor de Aanwezigheid van Jezus Christus in alles wat er is en leeft en ook in je binnenste. Geloven, hopen en liefhebben zijn vanuit Christusbesef geen losse opdrachten meer, maar bewegingen die van binnenuit komen.

Geloven wordt vanuit Christusbesef geen krampachtig vasthouden aan juiste woorden, maar een rusten in Christus en je aan Hem toevertrouwen. Je steunt met je hele bestaan op Christus. Je hoeft jezelf niet voortdurend te bewijzen, niet tegenover God, niet tegenover anderen, niet tegenover jezelf. Geloven wordt: je laten dragen. Je zegt met je leven: ik vertrouw mij toe aan deze weg, aan deze Heer, aan deze liefde die mij draagt, ook wanneer ik het niet begrijp.

Hopen is vanuit Christusbesef niet langer alleen uitzien naar later, naar ooit, naar een verre toekomst. Het wordt een levende verwachting in het nu. Je leert de wereld te zien door de bril van het koninkrijk. Je durft open te blijven, zelfs waar alles in je zegt dat afsluiten veiliger is, vanwege de vele barsten in het aardse bestaan. Hopen wordt een oefening in wakker blijven voor wat God aan het doen is, ook in het kleine en in het verborgene.

Liefhebben wordt vanuit Christusbesef het hart van alles. Niet als morele prestatie, maar als stroom die door alles heen vloeit. Wat je ontvangt, geef je door. Omdat Christus je aankijkt met genade, ga je anders kijken naar mensen. Omdat Christus je aanspreekt met waarheid, ga je eerlijker leven. Omdat Christus je aanraakt met zijn Geest, wordt je zachter, moediger ook, zachtmoediger.

Zo groeit Christusbesef uit tot een levenshouding: geloven als toevertrouwen, hopen als open blijven, liefhebben als meebewegen met Christus’ liefde in deze wereld.

  • Welke van de drie (geloven, hopen of liefhebben) voelt voor jou op dit moment het meest levend, en welke het meest kwetsbaar? Wat zegt dat over waar Christus jou nu misschien uitnodigt om dieper te rusten, opener te blijven of vrijer lief te hebben?
  • Waar merk je in je dagelijkse leven dat je nog vooral “doet” (je bewijst, volhoudt, presteert)? Waar mag het meer “ontvangen” en “meebewegen” worden? Hoe zou Christusbesef daar concreet ruimte kunnen maken voor meer vertrouwen, verwachting of mildheid?

Tiende Inspiratie: Ken je mij (Psalm 139)

Ook de Psalmen zijn een bron van groeien in Christusbesef. Overal waar over de HEER wordt gesproken of waar de HEER wordt aangesproken kunnen we Christus zelf ontmoeten. Want de God die zich in het Oude Testament openbaart als JAHWEH komt ons in het Nieuwe Testament in Christus tegemoet.

De eerste verzen van Psalm 139 luiden zo:

“HEER, U kent mij, U doorgrondt mij,
U weet het als ik zit of sta,
U doorziet van verre mijn gedachten.
Ga ik op weg of rust ik uit, U merkt het op,
met al mijn wegen bent U vertrouwd.”

Luister het lied ‘Ken je mij’ van Huub Oosterhuis gezongen door Trijntje Oosterhuis. De tekst van het lied staat onder de video.


Ken je mij? Wie ken je dan?
Weet jij mij beter dan ik?
Ken je mij? Wie ben ik dan?
Weet jij mij beter dan ik?

Ogen die door de zon heen kijken
Zoekend naar de plek waar ik woon
Ben jij beeldspraak voor iemand
die aardig is, of onmetelijk ver,
die niet staat en niet valt
en niet voelt als ik,
niet koud en hooghartig

Ken je mij? Wie ken je dan?
Weet jij mij beter dan ik?
Ken je mij? Wie ben ik dan?
Weet jij mij beter dan ik?

Hier is de plek waar ik woon
Een stoel op het water,
Een raam waarlangs het opklarend weer
Of het vallende duister voorbij vaart
Heb je geroepen? Hier ben ik Ref

Ik zou een woord willen spreken
Dat waar en van mij is
Dat draagt wie ik ben,
dat het houdt,
Ik zou een woord willen spreken
Dat rechtop staat als mens die mij aankijkt en zegt
Ik ben jouw zuiverste zelf,
Vrees niet, versta mij, ik ben, ik ben

Ken je mij? Wie ken je dan?
Weet jij mij beter dan ik?
Ken je mij? Wie ben ik dan?
Weet jij mij beter dan ik?

Ben jij de enige voor wiens ogen
Niet is verborgen van mijn naaktheid
Kan jij het hebben,
Als niemand anders,
Dat ik geen licht geef, niet warm ben,
Dat ik niet mooi ben, niet veel
Dat geen bron ontspringt
in mijn diepte
Dat ik alleen dit gezicht heb,
geen ander.
Ben ik door jou, zonder schaamte,
gezien, genomen,
door niemand minder?
Zou dat niet veel teveel waar zijn?
Zou dat niet veel teveel waar zijn?

Ken je mij? Wie ken je dan?
Weet jij mij beter dan ik?
Ken je mij? Wie ben ik dan?
Weet jij mij beter dan ik?

–

  • Welke zin uit het lied spreekt je het meest aan?
  • Hoe ontmoet je Christus in dit lied?

Elfde Inspiratie: Kleine Christussen

Er is een citaat van C.S. Lewis die mij al jarenlang bij de kern houdt. Niet bij systemen, niet bij vormen, niet bij mooie woorden, maar bij het hart van het christelijk geloof: Christus zelf. In Mere Christianity schrijft Lewis (lees het citaat langzaam en herhaaldelijk):

The Church exists for nothing else but to draw men into Christ, to make them little Christs. If they are not doing that, all the cathedrals, clergy, missions, sermons, even the Bible itself, are simply a waste of time. God became Man for no other purpose.

In het Nederlands: “De Kerk bestaat voor niets anders dan om mensen naar Christus te leiden, om van hen kleine Christussen te maken. Als ze dat niet doen, zijn alle kathedralen, geestelijken, bedieningen, preken, zelfs de Bijbel zelf, gewoonweg verspilling van tijd. God is met geen ander doel mens geworden.”

Deze woorden raken aan de kern van Christusbesef. Het gaat niet alleen om over Jezus praten, maar om door Jezus gevormd worden. Niet alleen om geloven in Christus, maar om Christus in je te laten leven.

Christusbesef betekent dan: je steeds opnieuw openen voor de vraag of Christus werkelijk gestalte krijgt in jouw manier van leven. In je woorden. In je keuzes. In je omgang met anderen. In hoe je omgaat met macht, kwetsbaarheid, tijd en aandacht. Niet als ‘kopie’ van Christus, maar als belichaamde aanwezigheid: Christus die in jou en door jou heen zichtbaar wordt in de wereld.

  • Wat roept het citaat van C.S. Lewis bij jou op: verlangen, verwarring, inspiratie? Wat zegt dat over jouw beeld van wat het betekent om Christus te volgen?
  • Waar zou in jouw leven vandaag iets van ‘Christusleven’ zichtbaar kunnen worden? In welke kleine, concrete houding of keuze zou Christusbesef vorm kunnen krijgen?

Twaalfde Inspiratie: Leeuw en Lam

Een Bijbelwoord dat helpt om te concentreren op de glorie van Jezus en zo te groeien in Christusbesef, komt uit Openbaring 5:5-6.

‘Toen zei een van de oudsten tegen mij: ‘Wees niet verdrietig. Want de leeuw uit de stam Juda, de telg van David, heeft de overwinning behaald, en daarom mag hij de boekrol met de zeven zegels openen.’ Midden voor de troon, tussen de vier wezens en de oudsten, zag ik een lam staan’.

We zien Jezus hier als een leeuw. Een leeuw is bewonderenswaardig vanwege zijn kracht en koninklijkheid. Maar deze leeuw in de hemel is tegelijk een lam. Een lam is bewonderenswaardig vanwege zijn zachtmoedigheid en liefelijkheid.

Jezus Christus is leeuw en lam tegelijk!

In hem gaan totaal verschillende volmaaktheden samen. Dat is zijn heerlijkheid, zijn glorie, zijn luister die al onze aanbidding waard is: dat in hem alle voortreffelijkheden samengaan.

Wij bewonderen en verheerlijken hem om zijn grootheid, maar meer nog omdat zijn grootheid samengaat met zijn nederigheid.

Wij bewonderen en verheerlijken hem om zijn rechtvaardigheid, maar meer nog omdat zijn rechtvaardigheid samengaat met zijn barmhartigheid.

Wij bewonderen en verheerlijken hem om zijn goddelijkheid, maar meer nog omdat zijn goddelijkheid samengaat met zijn menselijkheid.

Wij bewonderen en verheerlijken hem om zijn opstandingskracht, maar meer nog omdat zijn opstandingskracht samengaat met de zwakheid die zichtbaar werd aan het kruis.

Wij bewonderen en verheerlijken hem om zijn ondoorgrondelijke wijsheid, maar meer nog omdat zijn wijsheid samengaat met zijn eenvoud.

De Geest van Jezus wil onze ogen openen voor deze stralende werkelijkheid en ons brengen tot aanbidding (Openbaring 5:12):

‘Het lam dat geslacht is, komt alle macht, rijkdom en wijsheid toe, en alle kracht, eer, lof en dank’

  • Welke kant van Jezus raakt jou op dit moment het meest: de kracht van de Leeuw of de zachtmoedigheid van het Lam? Wat zegt dat over wat jij nu nodig hebt in je geloofsleven?
  • Waar in jouw dagelijkse leven word je uitgenodigd om iets van deze eenheid te belichamen: sterk én zacht, moedig én nederig, waarachtig én barmhartig? Hoe zou Christusbesef daar concreet gestalte kunnen krijgen?

Dertiende Inspiratie: Glorie heeft een Naam

Onderstaand lied van Sela nodigt je uit om stil te worden. Stil bij de grootsheid van het heelal, stil bij de nabijheid van God, stil bij de Naam die alles samenbrengt: Jezus Christus. Laat je meenemen in een beweging van verwondering naar aanbidding, van kijken naar ontvangen. Christusbesef groeit waar je niet alleen over Jezus zingt, maar waar zijn Naam ruimte krijgt in je binnenste. Terwijl je dit lied luistert, leest of meezingt, mag je merken wat het met je doet: hoe Christus’ glorie niet ver weg blijft, maar dichtbij komt, tastbaar, persoonlijk, levend.


Wie wordt niet stil van het heelal?
Zo weids en zonder grenzen,
volmaakt geordend, overal,
een raadsel voor de mensen.
Dit wonder spreekt van God alleen,
in hem zijn alle dingen één.

Wie wordt niet stil van hoe God zelf
zijn liefde maar blijft geven?
Van hoe Hij zoekt en vindt en helpt
wie achter zijn gebleven.
Glorieus in tederheid,
de grote Maker heel dichtbij.

En al die glorie heeft een Naam.
Glorie heeft een Naam;
een Naam die staat,
een Naam die straalt.
Jezus Christus bovenaan.
Glorie heeft een Naam.

Wie wordt niet stil van hoe Hij stierf,
de Schepper zonder adem?
Van hoe Hij zo de macht verwierf,
als Koning van genade.
De dood verslikt zich in zijn naam,
de Zoon van God is opgestaan.

Jezus, Jezus.
Een Naam die staat,
een Naam die straalt.
Jezus, Jezus.
Jezus Christus bovenaan.

Veertiende Inspiratie: Alles is in Christus (Efeziërs 1:3-14)

Deze bijbelpassage uit Efeziërs 1 ademt één grote beweging: alles is in Christus. Steeds opnieuw klink zijn Naam door de zinnen heen en wordt zijn aanwezigheid voelbaar. Zegen, uitverkiezing, verlossing, vergeving, hoop, Geest en toekomst – het zijn geen losse gaven, maar één stroom die uit Christus voortkomt. Deze woorden nodigen je uit om niet naast Christus te leven, maar in Hem te wonen. Christusbesef groeit waar je jezelf leert zien vanuit deze verbondenheid: niet leven in eigen kracht, maar opgenomen zijn in Gods grote verhaal. Lees deze tekst langzaam en liefdevol, als een ruimte om binnen te stappen en een tijdje binnen te blijven.

Gezegend zij de God en Vader van onze Heer Jezus Christus, die ons in de hemelsferen, in onze eenheid met Christus, met talrijke geestelijke zegeningen heeft gezegend.

In Christus immers heeft God, voordat de wereld gegrondvest werd, ons uitgekozen om heilig en zuiver voor Hem te staan, en vol liefde heeft Hij ons naar zijn wil en verlangen voorbestemd om door Jezus Christus zijn kinderen te worden, tot eer van de grootheid van Gods genade, ons geschonken in zijn geliefde Zoon.

In Hem zijn wij door zijn bloed verlost en zijn onze zonden vergeven, dankzij de rijke genade die God ons in overvloed heeft geschonken. Hij heeft ons in al zijn wijsheid en inzicht dit geheim onthuld: zijn besluit om alles in de hemel en op aarde onder één hoofd, Christus, bijeen te brengen, omdat het Hem behaagde de voltooiing van de tijd te verwezenlijken met Christus.

In Hem heeft God, die alles naar zijn wil en besluit tot stand brengt, ons de bestemming toebedeeld, in overeenstemming met zijn voornemen, dat wij, die reeds onze hoop op Christus gevestigd hebben, zouden bestaan tot eer van Gods grootheid.

In Hem bent ook u, toen u de boodschap van de waarheid hoorde, het evangelie van uw redding – in Hem bent u, toen u tot geloof kwam, gemerkt met het stempel van de heilige Geest, die ons beloofd is als voorschot op onze erfenis, opdat allen die Hij zich heeft verworven verlost zullen worden, tot eer van Gods grootheid.

  • Waar ervaar je iets van het ‘in Christus’ zijn en wonen? Wat zou het concreet betekenen om daar nog meer te rusten in verbondenheid in plaats van te vertrouwen op eigen kracht?
  • Welke twee of drie woorden uit deze passage (zegen, verlossing, hoop, Geest, bestemming, genade, vergeving, waarheid, erfenis enzovoort) raken jou het meest? Wat zegt dat over wat jij nu nodig hebt om dieper te groeien in Christusbesef?

Derde Oefening: Christus naast ons

Onderstaande gebed is geïnspireerd door een gebed van de Ierse monnik St. Patrick. Bid het een week lang elke dag een keer:

Christus naast ons,
Christus vóór ons,
Christus achter ons,
Christus in ons.

Christus onder ons,
Christus die boven ons troont.
Christus aan onze rechterhand,
Christus aan onze linkerhand.

Christus wanneer wij ons neerleggen,
Christus wanneer wij gaan zitten,
Christus wanneer wij opstaan.
Christus wanneer we onderweg zijn.
Christus als we buiten zijn.
Christus als we binnen zijn.

Christus in het hart van ieder die aan ons denkt,
Christus in de mond van ieder die over ons spreekt,
Christus in het oog van ieder die ons ziet,
Christus in het oor van ieder die ons hoort.

Christus.

Amen.

Vierde Oefening: Vrucht van de Geest gebed

Gebed: Vrucht

Wat wil de Geest geven? Dat ik meer op Jezus ga lijken. Want de vrucht van de Geest uit Galaten 5:22-23 is eigenlijk een profielfoto van Jezus. Zo ziet hij eruit. Dit is zijn karakter. En het is het verlangen van de Geest om dat karakter ook in mij zichtbaar te maken. En in jou.

Dat is nog een heel proces. Het gaat niet van de ene op de andere dag. Dat is met alle vruchten zo: die rijpen langzaam. Maar het gebed is hierin een belangrijke kracht. Het gebed om de vrucht van de Geest kan er bijvoorbeeld zo uitzien:

Heer Jezus Christus,
uw liefde in mij,
uw vreugde in mij,
uw vrede in mij,
door uw Geest!

Heer Jezus Christus,
uw geduld in mij,
uw vriendelijkheid in mij,
uw goedheid in mij,
door uw Geest!

Heer Jezus Christus,
uw geloof in mij,
uw zachtmoedigheid in mij,
uw zelfbeheersing in mij,
door uw Geest!

Amen.

Extra

Op zondag 18 januari 2025 hield ik in Pro Rege een preek waarin het gedicht ‘Zondagmorgen’ (zie de Vierde Inspiratie uit Les 1) ook een centrale plek had.

Je kunt de preek ‘Ik geloof in het Licht’ hieronder terugkijken, -lezen of -luisteren:

Preek | Ik geloof in het Licht