Zo goed is God voor ons

Door: Matthijs de Jong Bijbelwetenschapper bij het Nederlands Bijbelgenootschap en een van de vertalers van de Bijbel in Gewone Taal

Het woord genade komt niet voor in de Bijbel in Gewone Taal. Dat is niet erg, want met een ander woord in gangbaar Nederlands kom je net zo dicht bij de Bijbelse betekenis.

De Bijbel in Gewone Taal (BGT) gebruikt zo veel mogelijk gewone, algemeen bekende woorden. Het criterium daarbij is woordfrequentie. Hoe vaker een woord in de Nederlandse taal gebruikt wordt, hoe groter de bekendheid.

Het woord genade is geen algemeen gangbaar Nederlands woord.

Dat trouwe kerkgangers dit woord kennen en dat het geregeld in het Nederlands Dagblad staat, zijn geen tegen-argumenten. De BGT wil begrijpelijk zijn voor een zo breed mogelijk lezerspubliek.

alternatief

Is er voor de term genade een goed alternatief in gewone taal? Voor die vraag moeten we kijken naar het achterliggende Griekse woord, charis. Dit betekende onder meer gunst, geschenk of (blijk van) goedgunstigheid, gunstige gezindheid. In het Nieuwe Testament komt het veel voor in die betekenis. Traditioneel gebruiken Bijbelvertalingen daarvoor de term genade.

De BGT spreekt over goedheid of goed zijn (voor iemand). Denk aan formuleringen als God is goed voor ons en zo goed wil God voor ons zijn. Eigenlijk is goed zijn voor iemand een treffende manier om het Griekse charis weer te geven. Het heeft twee voordelen boven het traditionele begrip genade.

In de eerste plaats heeft genade in het Nederlands buiten de Bijbelse context een andere betekenisnuance. Dat zie je aan uitdrukkingen als geen genade kennen of iemand in genade aannemen. Het gaat om vergevingsgezindheid, barmhartigheid, medelijden. Terwijl het Bijbelse charis vooral gunst of goedgunstigheid betekent.

schoolplein

En hoe zit het met de uitroep genade! op het schoolplein? Ik heb de anekdote al vaak gehoord. Daar vochten we dan, als schooljongens. En wie onder lag, moest genade! roepen. Roepen kinderen dit trouwens vandaag ook nog, of is dit iets van oudere generaties? Hoe het zij: dit is genade in de betekenis medelijden hebben. Het brengt je niet direct bij het nieuwtestamentische begrip charis. Daarvoor moet je eerder denken aan een weldoener die een arme of zwakke persoon een gunst verleent.

In de tweede plaats was charis een heel normaal, veelvoorkomend Grieks woord. Iedereen kende het. Dan is het niet gek om ook in de vertaling te zoeken naar een algemeen bekend woord. En dan is goed zijn voor geen slechte keuze.

onverdiend

Sommigen beweren dat zonder genade de diepte uit de tekst verdwijnt. Is dat zo? Lees Romeinen 3 vers 24 in de BGT: Maar God wil de mensen redden, zomaar, voor niets. Hij vergeeft de zonden van iedereen die gelooft in Jezus Christus. Zo goed wil God voor ons zijn. Dat komt bij iedereen binnen.

En dan de tegenwerping dat in goed zijn voor niet voldoende doorklinkt dat het onverdiend is. Het Griekse charis kán inderdaad op die manier gebruikt worden. Als dat het geval is, dan zie je dat in de BGT ook duidelijk terug (kijk bijvoorbeeld in Romeinen 5 vers 15-21). Bovendien, wie de brieven van Paulus leest in de BGT, kan er echt niet omheen: God redt ons niet omdat wij dat verdienen, maar omdat Hij goed voor ons is.

De weergave in de BGT is een stap vooruit voor het geloofsgesprek met buitenstaanders. Een stap die past bij een Bijbel voor een breed publiek in taal die niemand buitensluit.